Hướng dẫn Kỹ Năng Hàn Và Loại Bỏ Mối Hàn

I. Hàn Linh Kiện

Hàn linh kiện như thế nào thì chắc ai đã từng một lần cầm mỏ hàn đều biết. Vấn đề là hàn như thế nào cho chắc chắn về mặt vật lý, đảm bảo tính dẫn điện và cả tính thẩm mỹ của mối hàn.

Kỹ năng hàn không thể sinh ra là có thể có ngay mà bắt đầu từ những bài học vỡ lòng và kinh nghiệm thực hành. Đôi lúc chúng ta nghĩ đơn giản một mối hàn chỉ cần dính chân linh kiện với bản mạch in là xong. Nhưng cũng chính vì thế mà nhiều khi chúng ta phải trả giá đắt cho cái tính qua loa đại khái của chính mình. Một mối hàn tồi có thể làm cho một bản mạch hay lớn hơn là cả hệ thống bị tiêu tan trong chốc lát, nó cũng có thể làm mất thời gian đến hàng tuần của một kỹ sư khắc phục sự cố nếu xảy ra.

Như vậy, kỹ thuật hàn linh kiện là rất quan trọng. Nói vậy không có nghĩa là quá khó để có được một kỹ thuật hàn linh kiện tốt. Ngược lại, nó rất dễ nếu chúng ta để tâm chú ý tới nó. Sau đây xin giới thiệu các bạn một bài học về kỹ thuật hàn linh kiện lên bản mạch in thông qua 10 hình ảnh. Bài học này được sưu tầm trên internet, có sự bổ sung và sắp xếp lại theo kinh nghiệm cá nhân.

Bước 1: Làm sạch bản mạch in trước khi hàn linh kiện
Trước khi hàn linh kiện chúng ta phải làm sạch bản mạch in (đặc biệt tại điểm hàn) để đảm bảo mối hàn dính thiếc với tỷ lệ diện tích bề mặt cao. Công việc này rất quan trọng đối với những bản mạch in chưa được phủ thiếc. Để làm sạch các nốt hàn bằng đồng chúng ta có thể dùng một cục cao su bào mòn hoặc một vật liệu tương tự.


Bước 2: Vệ sinh đầu mỏ hàn trước khi hàn.
Chùi sạch đầu mỏ hàn bằng tấm xốp thấm nước mỗi lần trước khi hàn.

Chú ý: Mỏ hàn que thường được sử dụng nhiều hơn so với mỏ hàn súng. Lý do là đầu mỏ hàn que thường nhọn và nhỏ hơn, vả lại cầm mỏ hàn que cũng nhẹ nhàng và tiện lợi hơn. Tốt nhất là dùng mỏ hàn que có khả năng điều chỉnh nhiệt độ đầu mỏ hàn.


Bước 3: Tráng thiếc đầu mỏ hàn.

Dùng nhựa thông và một bát thiếc đặc để tráng đầu mỏ hàn trước mỗi lần hàn. Chú ý không để thiếc bám dính quá nhiều ở đầu mỏ hàn.


Bước 4: Cắm linh kiện vào lỗ hàn.

- Bẻ gập chân linh kiện vừa theo khoảng cách của 2 lỗ hàn (với điện trở).
- Cắm linh kiện vào lỗ hàn.
- Bẻ nghiêng chân linh kiện phía bên mặt hàn để linh kiện bám vào bản mạch in tránh trường hợp linh kiện bị rơi ra khi hàn, ngoài ra việc bẻ nghiêng chân linh kiện cũng có tác dụng tăng độ bền vật lý cho linh kiện trong quá trình sử dụng.

Bước 5: Bấm (cắt) chân linh kiện.

Chúng ta thường hay thực hiện khâu bấm chân linh kiện sau khi hàn vì làm theo cách này dễ hơn --> tránh việc linh kiện rơi ra khỏi mạch in khi bấm chân. Thực ra cách làm đó không có lợi cho bản mạch in.

Theo khuyến nghị, việc bấm chân linh kiện nên được thưc hiện trước khi hàn. Điều này sẽ giúp cho chúng ta không những có mối hàn đẹp hơn mà còn tránh được những rủi ro do sốc cơ khí làm hỏng lá đồng của bản mạch in.
Xem Video

II. Loại Bỏ Mối Hàn
Hàn nhầm, hỏng là chuyện bình thường trong lúc làm mạch. Việc loại bỏ mối hàn cũng khá đơn giản. Sau đây là cách loại bỏ mối hàn thông thường.
Cách 1: Dùng dây đồng hút thiếc
+Làm nóng dây đồng.
+Làm chảy mối hàn.
+Dùng dây đồng hút hết thiếc.
Cách này ko được ưa chuộng vì hút không sạch mối hàn.
Cách 2: Dùng ống hút thiếc

+Chuẩn bị ống hút, nhấn cần hút về vị trí hãm.
+Dùng mỏ hàn làm chảy mối hàn.
+Đưa ống hút lại gần mối hàn, giải phóng cần hút=> xong.
Xem video:

Hướng dẫn hàn mạch

1) Phương pháp hàn trên dây đồng.

Để hàn được hai dây đồng dính được vào với nhau thì cũng là một nghệ thuật. Nếu ai mà có tay nghề thì hàn cái là OK. Cái này nó cũng gần giống với hàn sắt. (Cái này tôi tham khảo trên sách)
- Dùng dao hay giấy nhám đánh sạch lớp oxyt hay lớp men bọc quanh dây (nếu dùng dây đồng tráng men ê may). Dây được xem là sạch khi ửng màu đồng (màu hồng nhạt), bóng đều quanh vị trí vừa được làm sạch. Điều quan trọng cần chú ý, sau khi làm sạch ta phải thực hiện việc xi chì ngay, vì nếu để lâu, lớp oxyt sẽ phát sinh lại. Tuy nhiên, trên các vị trí vừa làm sạch lớp oxyt, nếu ta dùng mỏ hàn có công suất quá lớn (phát sinh nhiều nhiệt lượng) để hàn cũng phát sinh lại lớp oxyt tại điểm hàn do sự quá nhiệt.
- Muốn xi chì, đầu tiên phải làm nóng dây dẫn cần xi, ta đặt đầu mỏ hànbên dưới dây cần xi để truyền nhiệt (dây dẫn và đầu mỏ hàn đặt vuông góc). Khi truyền nhiệt, quan sát màu hồng của dây, màu hồng sẽ sẫm dần khi nhiệt độ gia tăng, trong khi quan sát ta đưa chì hàn (có bọc nhựa thông) tiếp xúc lên dây dẫn, chì hàn đặt khác phía với đầu mỏ hàn.

- Khi điểm cần xi đủ nhiệt, chì hàn sẽ chảy ra và bọc quanh dây tại điểm cần xi, chì loang từ mặt trên xuống phía dưới (đi về phía nguồn nhiệt, tức đầu mỏ hàn). Nhờ thao tác này, nhựa thông có sẵn trong chì tan trước tẩy sạch điểm xi, tránh oxyt hóa, đồng thời chì nóng chảy sau dễ bám lên dây. Tuy nhiên, nếu đưa quá nhiều chì vào điểm xi (quá mức yêu cầu), lớp xi quá dày hoặc bị bám màu nâu do nhựa thông chảy ra và cháy trên điểm xi.
- Dây đồng luôn phải tiếp xúc với đầu mỏ hàn và thực hiện liên tục theo nguyên tắc tiến hai bước lùi một bước và xoay tròn dây đồng, mỗi bước khoảng 2mm. Điều quan trọng cần nhớ (khi thực hiện lần lượt các điểm xi kế tiếp nhau), tại khớp tiếp giáp giữa hai khoảng xi phải thực hiện sao cho không có sự tích tụ chì thành lớp dày trên đó

Chú ý: trong quá trình xi chì, ta tránh các động tác sau:
- Dùng đầu mỏ hàn kéo rê chì trên dây cần xi, vì sẽ làm cho lớp chìkhông bám hoàn toàn trên dây dẫn, đồng thời lớp chì bị đánh sọc theo đường kéo rê đầu mỏ hàn. Một nhược điểm nữa của động tác này là chì xi không bóng mà ngả màu xám do thiếu nhiệt và nhựa thông.

- Đặt dây cần xi lên miếng nhựa thông, rồi dùng đầu mỏ hàn đặt tiếp xúc lên dây (làm nóng chảy nhựa thông và nóng dây), sau đó đưa chì hàn lên đầu mỏ hàn làm chảy chì và bám vào dây. Với động tác này, ta tránh được sự oxyt hóa bề mặt dây dẫn trong quá trình xi chì, dễ làm chì bám lên dây, tuy nhiên, do lượng nhựa thông chảy quá nhiều sẽ bám lên bề mặt dây sau khi xi làm dây không bóng và nhựa thông cháy dễ bám thành một lớp đen trên bề mặt xi chì của dây.
- Sau khi xi chì xong, không nên sửa các điểm xi chưa hoàn chỉnh bằng cách dùng đầu mỏ hàn rê qua lại trên điểm này mà cần phải giũ chì

2) Phương pháp hàn trên mạch

Hàn trên mạch nó cũng gần giống hàn trên dây đồng. Hàn trên mạch làm sao để lớp đồng bám trên boad mạch không bị long ra vì ta để nhiệt độ quá lớn hay lâu quá.
Cái này các pác chỉ cần để chì hàn và chỗ chân mạch linh kiện và đưa đầu mỏ hàn vào Khi đó chì sẽ chảy ra và lấp kín trung quang chân linh kiện. Và nhớ là không được để chì xì nhiều ra chân làm tích chì to lên chân linh kiện và nó sẽ ảnh hưởng tới việc hàn cho chân linh kiện kế tiếp.
Chúng ta thực hành nhiều và hàn nhiều sẽ quen tay và rút ra kinh nghiệm trong quá trình hàn mạch
xem video hưỡng dần:
http://www.youtube.com/watch?v=GjFhpd4xG8M

Chú ý : Bài viết có sự tham khảo của nhiều nguồn